Sussan Olmuyor, Susmasan Olmaz. Unutamadığımız 20 Yerli Politik Film

Sosyo-ekonomik sorunlar, insan hakları ihlalleri, eşitsizlik, adaletsizlik, savaş karşıtı sınıf mücadeleleri, grevler, askeri darbeler… Hepsi politik sinemanın konularıdır.Politik film izlemek öyle kolay da değildir, içiniz acır, yüreğiniz burkulur… Ülkemizde şimdiye kadar birçok politik içerikli film çekildi. Biz de bu filmler arasından en iyilerini sizler için derlemeye çalıştık:

1. Yol1 -yolBaşrollerinde Tarık Akan, Halil Ergün ve Şerif Sezer’in oynadığı Yol  filmi, senaryosu Yılmaz Güney tarafından yazılan, Şerif Gören tarafından yönetilen 1981 yılı yapımı Türk filmidir. Filmin senaryo aşamasındaki adı Bayram’dı. 1982 Cannes Film Festival’inde büyük ödül Altın Palmiye’yi kazanmıştır. Sıkı yönetimin en acılı günlerinde İmralı Adası Yarı Açık Cezaevi’nden verilen izinle köylerine, evlerine gitmek isteyen beş mahkûmun yolda yaşadıkları zorluklar ve insan hayatlarının dramı sunuluyor.

2. Duvar2 duvarDuvar, yönetimi ve senaryosu Yılmaz Güney’e ait 1983 yapımı uzun metrajlı Türkiye sinema filmi. Yılmaz Güney’in, Cannes’da büyük ödülü alan Yol’dan sonraki ilk, yaşamındaki ise son filmidir. 1976’da Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi’nde, Yılmaz Güney’in de tanıklık ettiği, çocuklar koğuşunda çıkan ve tüm cezaevine yayılan bir isyan konu edilmiştir.  Tuncel Kurtiz ve Ayşe Emel Mesci dışındaki tüm oyuncular hayatlarında ilk kez kamera karşısına çıkmışlardır. Film Fransa’da oldukça zor şartlar altında çevrilmiştir.Ayrıca filmin ilgi çekici bir diğer özelliği ise, az da olsa Zazacadilinin sinemada ilk kez kullanıldığı film olmasıdır. Tuncelili müzisyen Kadri Karagöz tarafından seslendirilen “Haydêrê” türküsü filmin unutulmazları arasındadır.

3. SürüKURTİZ-sürü 3Sürü, yönetmen Zeki Ökten tarafından 1978’de çekilmiş bir filmdir. Filmin senaryosu, o yıllar cezaevinde bulunan Yılmaz Güney tarafından yazılmıştır. Sürü; bir aşireti, bir ikiliyi, bir sürüyü ve daha birçok şeyi anlatır. Filmin tümünde ekonomik zorlamalarla çağdışı kalmış bir toplumun, ezilen kişilerin ve doğan çatışmaların çok geniş bir panoramasını sergileniyor. Oğul Şivan, onu sınırlayan ve ailesine bağlı olmasına neden olan geleneğe isyan etmektedir.Filmde Melike Demirağ hiç komuşmayan gelini canlandırıyor kocası şivanı çok sevmesine rağmen o’da dahil hiç kimseyle konuşmuyor- Filmde, bir sürünün Anadolu’nun doğusundan batısına trenle taşınması ön plana alınarak, Anadolu’nun yoksulluğu, çaresizliği ve o günlerin siyasal çelişkileri ve çatışmaları perdeye yansıtılmaktadır.

4. Suyun Öte Yanısuyunoteyani

Türkiye siyaset tarihinin en karışık dönemlerinden biri olan, 80’li yılların başlarında geçen hikaye, düşünceleri nedeniyle cezalandırılan insanlardan yalnızca biri olan bir akademisyenin hikayesine odaklanıyor. Öğretim görevlisi Ertan, ’80 darbesinde tutuklanır ve tahliye edildiğinde eşi Nihal’le birlikte Cunda Adası’na gider. Kaldıkları otelin sahibi olan Sıdıka Hanım ise 1920’li yıllarda Girit’ten Cunda’ya göç etmiştir. İki tarafın arasındaki dostluk sonrası geçmişe ve anılara yapılan bir yolculuk başlar.Filmde Nur Sürer, Halil Egün, Selçuk Yöntem, Meral Çetinkaya, Uğur Polat, Okatay Kaynarca , Mehmet Günsür gibi ünlü oyuncularımız oynamıştır.

5. Karartma Geceleri5 karartma geceleri

Karartma Geceleri, Rıfat Ilgaz’ın aynı adlı romanından Yusuf Kurçenli tarafından uyarlanan filmin başrolünde Tarık Akanoynamaktadır. 1990 yapımı film, 9. Uluslararası İstanbul Film Festivali’nde (1991) en iyi Türk filmi seçildi. Antalya Şenliği’nde 2. film olurken halk jürisi tarafından da 1. seçildi (1992). Ayrıca 1992’de Yunus Nadi en iyi film ödülünü aldı. Venedik Film Festivali’ne de giden Karartma Geceleri, İspanya Saint Sebastian Film Yarışması’nda Jüri en iyi film ödülünü kazandı (1992).

6. Beynelminel6 beynelminel

Beynelmilel, Sırrı Süreyya Önder ve Muharrem Gülmez’in yönettiği sinema filmi. 2006 yılında çekilen film, gösterime Ocak 2007’de girdi. Filmde 12 Eylül 1980 sonrası sıkıyönetiminin, doğuda yerel halk ve çalgıcı sınıfı (gevende) üzerine etkileri trajikomik bir şekilde anlatılır. 1982 yılında Adıyaman’da bir grup yerel müzisyen, o yıllarda uygulanmakta olan sokağa çıkma yasağından dolayı geçim sıkıntısına düşerler. Geçinebilmek için buldukları çözüm hepsinin tutuklanmasına yol açar. Yörenin sıkıyönetim komutanı, bu yerel müzisyenleri çağdaş bir orkestraya dönüştürmek isteyince olaylar gelişmeye başlar.

7. Filler ve Çimenfiller-ve-çimen7

Filler ve Çimen, Derviş Zaim’in yazıp yönettiği 2000 yapımı film. Altın Portakal, Siyad, Altın Lale gibi ödüller de dahil olmak üzere, başrol oyuncusu Sanem Çelik ve yönetmen Derviş Zaim’in birçok ödül kazanmıştır. İstihbarat Servisi’ne karşı kendisini bir çete yardımıyla koruyan Bakan’a ödenen periyodik rüşvet ortalarda görülmeyince kıyamet kopmaya başlar. Söz konusu para Bakan’ın eline geçmeden Kolombiya’dan kokain satın alınmaktadır. Para karşılığında bir kumarhaneyi himaye eden Bakan bu durumun çözülmesi için derhal harekete geçer. Aynı zamanda yasadışı bir örgütten de korunma konusunda yardım alan kumarhane yetkilileri Havva adında, Avrasya Maratonu’nda şampiyon olma hayalleri kuran bir kıza da sponsor olmuşlardır. Olaylar şiddet ve çıkara endeksli bir atmosferde giderek daha da karışacaktır..

8.Tatar RamazanTatar_Ramazan8

Tatar Ramazan, Kerim Korcan`ın aynı isimli eserinden uyarlanan serinin ilk filmi. Olaylar II. Dünya Savaşı`nın bütün hızıyla sürdüğü1942 yılında geçmektedir. Başrollerinde Kadir İnanır, Yaman Okay ve Esin Moralıoğlu oynamıştır.

Abidin Ağa`nın oğlunu vuran Tatar Ramazan dört yıl hapis yatmıştır. Çıktığında Zeynep ailesinin baskısına rağmen Tatar Ramazan`ı karşılar, köye dönerler. Oda sahnesinde, Ramazan evi satıp beraber İzmir ya da İstanbul`a gitmeyi planladığını söyler. Fakat Abidin Ağa`nın oğlu Necmi yakasını rahat bırakmaz ve kısa bir süre sonra yağmurlu bir günde Hamdi`yle birlikte Ramazan`ı sıkıştırır, Ramazan yaralanır fakat bıçağıyla Hamdi`yi öldürür. Necmi kaçar.

Bu olay üzerine 11 yıl hapis yiyen Ramazan tekrar hapishaneye düşer. Bu arada Zeynep de sürekli aile baskısı altındadır. Gittiği hapishanede kimseye bulaşmamaya çalışan Tatar Ramazan esrar satan, kumar oynatan bir koğuş ağasıyla karşılaşır. Başlarda “rahat durmadı demesinler” diye kimseye bulaşmamaya çalışır.Ve ardısıra gelen bir sürü olay yaşanır.

9. Sonbaharsonbahar filmi 2008Türkçe, Hemşince ve Gürcüce dillerinin kullanıldığı filmde, cezaevi ve ölüm orucu gerçeğine insancıl bir açıdan yaklaşılıyor. Yönetmenliğini Özcan Alper’in, yapımcılığını Kuzey Film’in üstlendiği ‘Sonbahar’ adlı filmin çekimleri 6 haftada tamamlandı. Hopa,Çamlıhemşin ve Kemalpaşa’da çekilen filmde, genç bir üniversite öğrencisi(22 yaşında) olarak girdiği cezaevinde ölüm orucuna giren ve 10 yıl sonra özgürlüğüne kavuşan Yusuf’un çocukluk ve ilk gençlik yıllarının izini sürerek geçirdiği son iki ayının öyküsü anlatılıyor.Başrollerinde Onur Saylak, Megi Kobaladze ve Serkan Keskin oynamıştır.

Film, 6 Haziran 2008 tarihinde 15. Altın Koza Film Festivali kapsamında ilk kez gösterime girmiştir. Ulusal Uzun Metrajlı Film Yarışması bölümünde en iyi film seçilmiştir.

10. İki Dil Bir Bavul220px-İki_Dil_Bir_Bavul10

İki Dil Bir Bavul, 2008 yapımı film. Orhan Eskiköy ve Özgür Doğan’ın yönetmenliğini ve yapımcılığını üstlendiği film, bir Türköğretmenin, Şanlıurfa’nın Siverek ilçesine bağlı Demirci köyündeki ilkokula atanmasını ve orada Türkçe bilmeyen Kürt öğrencileriyle geçirdiği bir yılını anlatır. Orijinal adı Okul Yolunda olan filmin adı daha sonradan İki Dil Bir Bavul olarak değiştirildi ve filmin adında geçen “bavul” metaforu, “bizzat sınıfın kendisi, köyün kendisi, bölgenin kendisi, ülkenin kendisi”dir. Adana Altın Koza Film Festivali’nde “En İyi Film” ve “Büyük Jüri Özel Ödülü”, Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde “En İyi İlk Film Ödülü” ve yurt dısında da bir çok ödüller almıştır.

11. Reis Beyreis bey 11

Reis Bey görevinde hiç taviz vermeyen kanunlara son derece bağlı ve kararlarında acımasız bir hakimdir. Sanıkların suçlu olduğuna kanaat getirirse onları idam sehpasına göndermekten çekinmeyen Reis Bey’in hayatı bir katil zanlısıyla ilgili dava sonucu değişir.

Tüm deliller mahkemeye gelen zanlının suçlu olduğunu göstermektedir ve Reis Bey onu da idam ettirecektir. Sanık her ne kadar suçsuz olduğunu iddia etse de ‘Merhamet’ diye yalvarsa da Reis Bey kararını verir ve adam idam edilir. Daha sonra sanığın suçsuz olduğu anlaşılır.

Görevi bırakan Reis Bey artık hayatını merhamet duygusunun yaygınlaşmasına adamıştır. Belalı insanların bulunduğu bir kahvede insanlara merhameti anlatır. Herkes Reis Bey’e büyük saygı göstermektedir. Bir gün bir polis baskını sırasında orada bulunanlardan biri yanındaki uyuşturucuyu hakimin cebine saklar ve hakim yakalanır. Reis Bey yıllarca hakim koltuğunda oturduğu mahkemede bir iftira sonucu artık bir sanık olarak yer alacaktır.

12. Uçurtmayı Vurmasınlarucurtmayi-vurmasinlar_12

Uçurtmayı Vurmasınlar, yönetmenliğini Tunç Başaran’ın yaptığı 1989 yapımı uzun metrajlı Türk sinema filmi. Çekimleri Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi’nde gerçekleşti.

Beş yaşındaki bir çocuğun gözüyle kadınlar hapishanesinin ve sevginin öyküsüdür anlatılan. Küçük Barış’ın (Ozan Bilen) bu dört duvar arasında ne suçu vardır ki? Oysa esrardan tutuklanan annesi değil midir? Barış henüz algılayamadığı bir garip dünyanın içinde, her yanı soğuk ve sağır duvarlarla çevrili bir hapishane avlusunda gökyüzünü ve özgürlük uçurtmalarını gözlemektedir. İnci Abla’sı (Nur Sürer), Özgürlüğüne kavuştuktan sonra bir gün uçurtma olup geri döneceğine söz vermemiş midir?

13. Zübükzü bük13

Zübük, Aziz Nesin’in aynı adlı romanından sinemaya uyarlanmış, yönetmenliğini Kartal Tibet’in, senaristliğini Atıf Yılmaz’ın yaptığı 1980 yapımı film. Türkiye siyasi yapısındaki çarpık karakterleri hicveder. Zübük, Zeybek sözcüğünden ses benzeşimiyle, Aziz Nesin tarafından yaratılmış bir sözcüktür.İbrahim Zübükzade (Kemal Sunal) mesleğinden ihraç edilmiş bir siyasetçidir. Sözünde durmayan, ahlaksız bir adamdır. Gazeteci Yaşar (Metin Serezli) gazetede yayınlamak istediği yazı dizisi için Zübükzade’nin yaşam öyküsünü öğrenmek ister. Gittiği köyü Gülören’de karşılaştığı köylüleri Zübükzade’yi nefretle anarlar. Yaşar’ın köylüden aldığı bilgiye göre Zübük iş hayatına bir dairede katip olarak başlamış, kısa sürede aldığı rüşvetlerle zengin olup çıkmıştır. Foyası ortaya çıkınca kovulan Zübük, Destek Partisi’ne girip yağcılıkla ocak başkanlığına yükselir. Girdiği her yere de rüşveti bulaştırır. Muhalefet partisinden olan Kadir Ağa’nın (Kadir Savun) kızı Yektane’yi (Nevra Serezli) evlenme vaadiyle kandırıp birlikte olur. 

14. Işıklar Sönmesin220px-IşıklarSönmesinLo14

Reis Çelik’in ilk filmi olan yapımda Yüzbaşı Murat ile peşinden gitmek ile görevlendirildiği Seydo’nun Güneydoğu’nun karlı ve çetin coğrafyasındaki mücadele beyazperdeye taşınıyor.Filmde Tuncel Kurtiz, Berhan Şimşek oynuyor. Filmin aldığı ödüllerden bazıları ise şunlar:

9. Ankara Film Festivali, 1997 – Mazlum Çimen – En İyi Özgün Müzik 

33. Altın Portakal Film Festivali Yılmaz Zafer Genç Yetenekler Onur Ödülü, Sermin Karaali 

10. Altın Koza film Festivali Bilge Olgaç Özel Ödülü ve En İyi Görüntü Yönetmeni Ödülü

15. Vizontele Tuubavizontele tuuba 15

Vizontele Tuuba, Yılmaz Erdoğan’ın yazdığı ve yönettiği 2004 yılı yapımı Türk filmi. Vizontele filminin devamıdır. Başrollerinde Yılmaz Erdoğan, Tuba Ünsal, Demet Akbağ, Tarık Akan ve Altan Erkekli oynamıştır. İlk filmde yer alan Cem Yılmaz, Şafak Sezer bu filmde oynamamışlardır. 

16. Saklı Hayatlarsaklı hayatlar

1980’de Çorum katliamı sonucu İstanbul’a göç eden bir Alevi ailenin hikâyesinden yola çıkan film, sıradan insanların yaşadığı kimlik çatışmalarının yol açtığı gerçek bir trajediyi ele alıyor…Başrollerinde Ahmet Mümtaz Taylan, Yusuf Akgün, Ceren Hindistan yeralıyor.

17. Zincirbozanzincirbozan

Türkiye’nin yakın tarihindeki en çalkantılı dönemi olan 1979-1983 yıllarını anlatan politik film Zincirbozan’ın senaryosu, gazeteci Avni Özgürel tarafından yazıldı. Yönetmenliğini Atıl İnaç’ın, görüntü yönetmenliğini Gökhan Tiryaki’nin üstlendiği Zincirbozan’da filmin ana karakterleri dönemin önemli siyasi ve askeri figürleri. Filmde, Bülent Emin Yarar Bülent Ecevit’i, Haldun Boysan Süleyman Demirel’i, Suavi Eren Kenan Evren’i, Suna Selen Rahşan Ecevit’i, Ayşe Tunaboylu Nazmiye Demirel’i canlandırıyor. Gazeteci Abdi İpekçi suikastı ile başlayarak, 12 Eylül 1980 askeri müdahalesine kadar tırmanan terör olaylarını, bu olaylarla başa çıkmaya çalışan siyaseti, ordunun yönetime el koymasını, siyasi liderlerin sürgüne gönderilişlerini ve o süreçte yaşananları konu alıyor.

18. Uzlaşmauzlaşma

Uzlaşma, 1991 yapımı Oğuzhan Tercan filmi. Abdi İpekçi suikastı ve 12 Eylül öncesini konu alan film, 1992 Uluslararası İstanbul Film Festivali’nde Jüri Özel Ödülü’nü kazandı. Yönetmen Oğuzhan Tercan ise 1992 Ankara Uluslararası Film Festivali’nde Umut Veren Yeni Yönetmen Ödülü’nü elde etti.

19. Hoşçakal Yarınhoşcakal yarın19

Hoşçakal Yarın, yönetmen Reis Çelik’in Işıklar Sönmesin’den sonra çektiği ikinci filmi. 1960 ve 1970’li yıllarda Türkiye’yi ayağa kaldıran ve ülkenin bağımsızlığını isteyen üç gencin hikâyesinin anlatıyor. Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın yakalanıp yargılandıktan sonra idam edilmelerini konu alan filmin başrollerini Berhan Şimşek (Deniz Gezmiş), Mazlum Çimen (Yusuf Aslan) veBülent Çolak (Hüseyin İnan) paylaştı.

20. Eve DönüşEve_Dönüş

Eve dönüş bir dramın filmidir. Mustafa (Memet Ali Alabora) ve eşi (Sibel Kekilli) 5 yıllık evlidirler. Bir de Elif adında kız çocukları vardır. Mustafa İstanbul’un kenar mahallelerinde yaşayan, siyasete karışmayan, sendikaya bile zorla girmiş bir işçidir. 12 Eylül 1980 ihtilali olur ve aralarının sürekli bozuk olduğu ev sahibi örgüt üyesi diye Mustafa’yı ihbar eder. Mustafa’ya Şehmuz kod adlı bir örgüt üyesi olduğu gerekçesiyle 22 gün boyunca işkence yaparlar. Yanında da hücre arkadaşı ve aslında bir öğretmen olan Hoca (Altan Erkekli) vardır. Film, bir insanlık ayıbı olan işkenceyi bütün çıplaklığıyla gözler önüne sermektedir.